1 listopada – Wszystkich Świętych czy Święto Zmarłych?

  Gdy pocierasz zapałką o draskę pudełka, gdy zapalniczką przypalasz knot świeczki – czy zastanawiasz się dlaczego tak robisz? To tradycja? Przyzwyczajenie? Obowiązek? A może jeszcze coś innego?

Początek listopada to okres, w którym znacznie częściej rozmawiamy o bliskich zmarłych. Poświęcamy więcej czasu na uporządkowanie mogił, zastanawiamy się jakie kupić kwiaty, jakie znicze i lampiony, by mogiły naszych bliskich wyglądały pięknie. Planujemy podróże, szykujemy odświętne stroje.

                                               Wszystkich Świętych – początek

Dzień Wszystkich Świętych, który znamy od dzieciństwa, w swojej wielowiekowej tradycji był obchodzony inaczej jak dziś. Ale po kolei…

Początek tego święta datuje się na pierwsze wieki naszej ery, kiedy to druidzi (celtyccy kapłani) 31 października wyruszali do okolicznych osad domagając się poczęstunku. Jeśli domownicy uraczyli ich gościną kapłani błogosławili gospodarzom życząc im zdrowia i obfitych plonów. Jeśli zaś trafili na skąpców nakładali na nich klątwę.

Celtowie wierzyli, że w tę szczególną noc czas przybiera inny wymiar. Wieczorem kończyło się lato, a o świcie rozpoczynała się zima. Ta noc przesilenia miała dla nich mistyczny charakter. Wierzono, że tuż po zmierzchu celtycki bóg Samhain sprowadza na ziemię duchy zmarłych, by czyniły pokutę za popełnione grzechy. Bóg Samhain osobiście przybywał w tę noc na ziemię, ale nie sam. Zawsze towarzyszyły mu gnomy, chochliki, wróżki, strzygi i stworki. Ludzie stronili od takich spotkań, gdyż napotkany człowiek zazwyczaj był dręczony przez dziwne zjawy. Zaczęto wtenczas nosić amulety, które miały skutecznie odstraszać i zniechęcać dziwne stwory. Najczęściej były to zęby dzikich zwierząt lub pukle sierści wilka, noszone na szyi lub przyczepione do pasa.

                               Pogańska tradycja świętem chrześcijańskim

Ekspansja terytorialna Rzymian, nasilona w pierwszym stuleciu naszej ery, zagarniała wraz       z podbitymi krajami i ich wierzenia. Rzymianie zaczęli obchodzić to celtyckie święto na swój sposób. Na początku VII wieku (610 r.) papież Bonifacy IV w darze od cesarza otrzymał starożytną świątynię – Panteon, do której zwożono relikwie świętych. Budowlę poświęcono i nadano jej imię Matki Boskiej Męczenników. Od tego czasu zaczęto oddawać hołd i cześć zmarłym w imię Chrystusa w dniu 1 maja.

Dopiero podczas pontyfikatu Grzegorza IV w I połowie IX stulecia (837 r.) święto przeniesiono ponownie na 1 listopada i odtąd oddawano cześć już nie tylko męczennikom, ale również wszystkim świętym Kościoła katolickiego.

W średnich wiekach na terenach ówczesnej Polski dzień Wszystkich Świętych był obchodzony dość hucznie. Zmarłym w miejsce pochówku przynoszono różnorakie potrawy. Owoce, warzywa, jaja, kaszę, miód i mięsiwo. Wierzono, że dusza tęskni za ziemskim padołem i brakuje jej tego, co za życia ją radowało. Śpiewano i tańczono na cześć zmarłych. Palono ogniska, by w tym dniu dusze choć na chwile się ogrzały. Wierzono bowiem, że tu na ziemi jest im zimno, a ogień daje im ciepło i otuchę.

Wierzono także, że dusza błąkająca się po ziemi może wstąpić do nieba wraz z  dymem unoszącym się ku chmurom i gwiazdom. Dlatego ogień jest też symbolem powrotu do niebios. Nie rzadko uchylano drzwi, by dusze mogły ponownie zagościć w domowych pieleszach i odnowić wspomnienia. Otwarte w tę noc na oścież drzwi były także wyrazem szacunku dla zmarłych.

Bywało też tak, że ludzie przywdziewali szaty pokutnicze  - by upodobnić się do błąkających się po ziemi dusz – i jak one włóczyli się tego dnia po wioskach. Jeszcze do niedawna takie zwyczaje były w Polsce nazywane dziadami. W kulturze amerykańskiej to helloween. Dziś, żebracy pojawiający się 1 listopada przy cmentarzach mają nam przypominać o tych pogańskich tradycjach i obyczajach – dziadach, a „pańska skórka” i obwarzanki wyobrażają pożywienie  zostawiane zmarłym na grobach. Znicze zaś to symbole ognisk, natomiast kwiaty to  wyraz naszej czci i miłości.

Kościół katolicki na przestrzeni wieków ustanowił liczne modlitwy i odpusty na ten szczególny dzień, które spełniane przez wiernych mogą przynieść ulgę w cierpieniach pokutującym duszom. Według wiary katolickiej zmarły może liczyć tylko na łaskę żyjących. Tylko oni modlitwą do  Boga potrafią wyjednać dla nich zbawienie.

                Wszystkich Zmarłych, Święto Zmarłych czy Wszystkich Świętych?

W czasach PRL-u 1 listopada był dniem wolnym od pracy, jednak starano się mu nadać – zgodnie z duchem czasu – świecki charakter. Zaczęto nazywać go dniem Wszystkich Zmarłych czy też Świętem Zmarłych. Określenia takie zakorzeniły się w świadomości Polaków i do dziś najczęściej ich używamy. Musimy jednak pamiętać, że 1 listopada to dzień Wszystkich Świętych.

Następnego dnia po Wszystkich Świętych obchodzimy Dzień Zaduszny popularnie    w Polsce nazywany Zaduszkami. W tym dniu wspominamy tych wszystkich zmarłych wierzących w Chrystusa, którzy przebywają w czyśćcu. Według wiary tego dnia następuje najwięcej zbawień.

Od autora…

Gdy czytają Państwo te słowa Wszystkich Świętych, jest już za nami. Byliśmy na na grobach naszych bliskich, gdzie w zadumie i skupieniu czytaliśmy wzruszające epitafi a. „Wieczny odpoczynek racz im dać Panie…” popłynął rzeką cichych słów. Część z nas uczestniczyła w uroczystej procesji, niektórzy wieczorem, szukając refl eksji, przeszli alejkami cmentarza, słuchając szepczących wiatrem liści, wpatrzeni z zachwytem w taniec cieni na tle płonących świec.

W modlitwie wspominając tych, którzy jeszcze nie tak dawno towarzyszyli nam w doczesności. Pamiętać trzeba jednak i o tych, którzy już nie mogą liczyć na swych bliskich. Warto zapalić na ich mogiłach iskierkę światła i wyszeptać słowa modlitwy. Również oni tego szczególnego dnia, dnia Wszystkich Świętych, nie powinni być zapomniani. Niech miłosierny Bóg przygarnie ich do swego Królestwa, „…a światłość wiekuista niechaj im świeci na wieki”.

Tomasz Paciorek

About these ads

Dodaj komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

WordPress.com Logo

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Twitter picture

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Follow

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

%d bloggers like this: